SATURDAY, January 31, 2026
Official Gazette
Number: 33154
NOTIFICATION
From the Ministry of Agriculture and Forestry:
COMMERCIAL BROILER AND LAYING POULTRY BUSINESSES
NOTIFICATION ON BIOSAFETY RULES
(COMMUNIQUE NO: 2025/33)
CHAPTER ONE
Preliminary Provisions
Aim
ARTICLE 1- (1) The purpose of this Communiqué is to determine the technical, health conditions and biosafety rules that commercial broiler and commercial layer poultry enterprises operating in our country, including poultry enterprises producing organic eggs and meat, and commercial broiler and commercial layer poultry enterprises that raise chickens, turkeys, ducks, geese, ostrich and quail by real and legal persons and public institutions and organizations, must have.
Scope
ARTICLE 2- (1) This Communiqué covers poultry establishments where 350 or more laying chickens, 500 or more broiler chickens, 200 or more turkeys, ducks, geese and quails and 20 or more ostrich are raised.
Rest
ARTICLE 3- (1) This Communiqué is in accordance with the Veterinary Services, Plant Health, Food and Feed Law No. 5996 dated 11/6/2010, Article 508 of the Presidential Decree No. 1 on the Presidential Organization and Against Chicken Fever Disease published in the Official Gazette No. 28044 dated 4/9/2011. It was prepared based on Article 5 of the Protection and Combat Regulation.
Definitions
ARTICLE 4- (1) In this Communiqué;
a) Open system poultry enterprises: Poultry enterprises that have access to open areas during the breeding periods of commercial poultry,
b) Litter: Absorbent materials of organic or inorganic structure, used to cover the floor of the poultry house where poultry are kept, to absorb moisture and feces, to reduce ammonia and odor formation, to ensure the comfort of the animals and to limit the proliferation of disease agents,
c) Ministry: Ministry of Agriculture and Forestry,
ç) Ministry data system: The registration and information system created by the Ministry,
d) Biosecurity area: The area surrounded by the borders of the enterprise, where the measures taken to prevent the entry of infectious diseases caused by bacteria, viruses, fungi, protozoa, parasites and similar factors that threaten the health of poultry from entering the enterprise and the spread of infections that are likely to be seen in the enterprise to other enterprises,
e) Biosecurity map: The map showing all critical structures, entry-exit points and biosecurity application areas of the enterprise,
f) Biosecurity restriction: Temporary administrative measure imposed through the Ministry's data system and preventing the entry of new animals to the enterprise or herd that is determined not to comply with the biosecurity measures foreseen in this Communiqué,
g) Biosecurity plan: The plan covering the general rules of the enterprises regarding biosecurity and the biosecurity measures to prevent the entry, exit and spread of poultry diseases and pests in the enterprise,
g) Biosecurity officer: An authorized person with knowledge and experience on the subject who is responsible for planning, implementing, monitoring and updating biosecurity practices in the enterprise and keeping relevant records,
h) Hatchery chicken: Laying chickens that are 105 weeks old and over and have completed their economic life,
i) Wall: A continuous physical barrier made of concrete, stone, brick, metal panel or similar non-wooden solid and durable materials used to determine the boundaries of enterprises and poultry houses, to ensure biosecurity measures and to control the entry of all kinds of animals, people or vehicles,
i) Manure: Organic wastes formed by the feces and urine of poultry, mixed or not mixed with the bedding material, accumulating on the poultry house floor, manure belts or similar surfaces,
j) Notifiable disease: Poultry diseases included in Annex-1 of the Regulation on Notifiable Animal Diseases and Notification published in the Official Gazette dated 22/1/2011 and numbered 27823,
k) Provincial directorate: Provincial directorate of agriculture and forestry,
l) District directorate: District directorate of agriculture and forestry,
m) Closed system poultry commercial enterprises: Poultry enterprises that do not have access to open areas during the breeding period of commercial poultry,
n) Poultry House: The shelter located within the enterprise where poultry flocks are raised,
o) Official veterinarian: Ministry staff veterinarian who works on behalf of the Ministry,
ö) Flock: Each cluster that refers to a group of animals where poultry of the same species are kept in the same production period and have independent service rooms, entrance/exit, ventilation, feeder and waterer systems,
p) Commercial broiler poultry enterprise: An enterprise where 500 or more chickens, 200 or more turkeys, ducks, geese, quails and 20 or more ostriches are raised for poultry meat,
r) Commercial poultry enterprise: Commercial broiler poultry enterprise and/or commercial layer poultry enterprise,
s) Commercial layer poultry enterprise: An enterprise that breeds for table eggs and has a capacity of 350 or more chickens, 200 or more turkeys, ducks, geese, quails and 20 or more ostriches,
expresses.
CHAPTER TWO
Responsibilities and Documents to be Kept
Responsibilities of provincial and district directorates
ARTICLE 5- (1) The Poultry Enterprises Activity Report in ANNEX-1 is recorded in the Ministry data system by the provincial directorates until the 20th of December every year.
(2) Before new businesses are given a business number through the Ministry's data system, an inspection is carried out within the scope of this Communiqué, and businesses deemed appropriate are allowed to start operating.
(3) Within the scope of the Regulation on the Direct Supply of Small Amounts of Eggs published in the Official Gazette dated 12/9/2015 and numbered 29473, enterprises where eggs sold in local markets and local retailers are produced and all commercial poultry enterprises are given business numbers through the Ministry data system by provincial and district directorates. A flock equal to the number of coops in the enterprise is opened, and the coordinates of the enterprise are determined and entered into the Ministry's data system. Information about businesses is kept up to date.
(4) İşletme kapasiteleri; 22/11/2014 tarihli ve 29183 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çiftlik Hayvanlarının Refahına İlişkin Genel Hükümler Hakkında Yönetmelik, 22/11/2014 tarihli ve 29183 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yumurtacı Tavukların Korunması İle İlgili Asgari Standartlara İlişkin Yönetmelik, 20/1/2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Etçi Tavukların Korunması ile İlgili Asgari Standartlara İlişkin Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuat kapsamında belirlenir.
(5) İl ve ilçe müdürlükleri; verdikleri işletme numaraları, sürü bilgileri ve bu Tebliğde yer alan asgari teknik, hijyenik ve sağlık şartları hakkında işletme sahiplerini veya işletmecileri bilgilendirir. Bilgilendirmede bu Tebliğde yer alan şartlara uyulmaması durumunda uygulanacak yaptırımlar da belirtilir.
(6) İl müdürlüğü tarafından ilçe müdürlüğünde görevli personel için bu Tebliğ hükümleri hakkında eğitimler düzenlenir. Daha önce bu Tebliğ kapsamında eğitim almamış personele yıl içinde eğitim verilir. Eğitim kayıtları ve eğitim alan personel listesi il müdürlüğü tarafından dosyalanır.
(7) İl ve ilçe müdürlükleri tarafından işletme sahipleri/işletmeciler için bu Tebliğ hükümleri hakkında eğitimler düzenlenir.
(8) Çıkma tavuklar yalnızca; kesim amacı ile kesimhaneye, itlaf veya imha amacıyla 24/12/2011 tarihli ve 28152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği kapsamında ruhsatlandırılmış olan bertaraf tesisine ya da ihracat amacıyla sevk edilir.
(9) Çıkma tavuk kesimi yapılan kesimhanelerin bulunduğu illerde, il müdürlükleri sevk edilen hayvan sayısı ile kesilen hayvan sayısını karşılaştırır.
(10) Bu Tebliğ ile belirlenen biyogüvenlik tedbirlerini almadığı tespit edilen işletmelere ait sürüye veya işletmeye, tespit edilen eksikliğe göre Bakanlık veri sisteminden biyogüvenlik kısıtı konularak yeni hayvan girişi önlenir. Bu durum denetim sonucu şartların sağlandığı teyit edilene kadar devam eder. Denetim sonucunun olumlu olması durumunda biyogüvenlik kısıtı kaldırılarak hayvan girişine izin verilir.
(11) İl ve ilçe müdürlükleri, ihbarı mecburi hastalıktan dolayı ölen veya itlaf edilen hayvanları öncelikle işletme içerisinde imha eder. Bunun mümkün olmadığı durumlarda hayvanların gömüleceği yerler, ilgili kurum ve kuruluşlar ile koordineli bir şekilde belirlenir.
İl ve ilçe müdürlüklerinde tutulması gereken belgeler
MADDE 6- (1) İl ve ilçe müdürlükleri aşağıda belirtilen kayıtları 5 yıl süre ile tutar:
a) Sevk edilen kanatlı hayvan ve ürünleri için düzenlenen veteriner sağlık raporları ile nakil beyannameleri.
b) Bakanlık veri sistemine kaydedilen faaliyet formları.
c) İşletmelerde ihbarı mecburi hastalık çıkması durumunda; laboratuvar teşhis raporları ile yapılan işlemlere ait hastalık çıkış ve hastalık çıkış-sönüş raporları.
ç) İşletmelerde yapılan denetimlerde kullanılan işletme denetim raporunun sureti.
d) Uygulanan cezai işlemlerle ilgili dokümanlar.
İşletmelerde tutulması gereken belgeler
MADDE 7- (1) Ticari kanatlı işletmeler, aşağıda belirtilen belgeleri tutar:
a) İşletmeye son 5 yıl içerisinde giren ve işletmeden çıkan hayvanların sevklerine ait belgeler veya fotokopileri.
b) İşletme tarafından her yetiştirme döneminde, günlük olarak ölen hayvan sayısı, yem ve su tüketimleri, ticari yumurtacı kanatlı işletmeleri için yumurta verimi ve ticari etlik kanatlı işletmeleri için haftalık olarak canlı ağırlık artışı bilgilerinin kaydedildiği kümes kartı.
c) İşletmeye gelen ziyaretçiler için EK-3’te yer alan Ziyaretçi Kayıt Formu.
ç) İşletmeye giren araçlar için EK-4’te yer alan Araç Kayıt Formu.
d) İşletmede kullanılan suyun kullanılabilir olduğuna dair resmî kurumlara ait laboratuvar ya da resmî kurumların yetki verdiği laboratuvarlardan birinde yılda en az bir defa yaptırılan fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik analiz raporları.
e) İşletmelerde haşere, kemirici ve diğer zararlılara karşı mücadele için tutulan kayıtlar (istasyon çizimi, kullanılan ilaçlara ait fatura veya irsaliye, aktivasyon formu gibi).
f) İşletme biyogüvenlik planı.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kapalı ve Açık Sistem Ticari İşletmelerde Alınması Gereken Biyogüvenlik Tedbirleri, Salgın Hastalıkların Önlenmesi ile İlgili Hususlar
İşletme alanı ve kümeslerde alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 8- (1) İşletmenin sınırları her türlü hayvan girişini engelleyecek şekilde, en az 150 cm yüksekliğinde sağlam tel örgü ya da çit ile çevrilir. Tel örgü veya çit, yer seviyesinden itibaren en az 50 cm duvar (beton, taş, tuğla, metal panel veya tahta olmayan benzeri sağlam ve dayanıklı materyallerden yapılmış, süreklilik arz eden fiziki bariyer) ile desteklenerek kemirgen ve diğer hayvan girişlerini önleyecek şekilde tasarlanır. Açık sistem ticari işletmelerde kanatlı hayvanların gezinti alanının etrafı tel veya çit ile üzeri ise yabani hayatla teması kesecek şekilde tel veya ağ gibi başka bir yapı malzemesi ile kapatılır.
(2) İşletme girişi ve işletmeye girecek araçların kullandığı yollar beton, asfalt, taş veya benzeri malzeme ile döşenir.
(3) İşletme giriş kapısı sürekli kilitli tutulur. İşletme giriş kapısında, “Biyogüvenlik Alanı”, “İzinsiz Girilmez” ibarelerini içeren dayanıklı malzemeden yapılmış uyarı levhaları bulunur. Levhalar, en az 50×70 cm boyutlarında, üzerinde yazılı uyarının okunabilirliğini engellemeyecek şekilde, dikkat çekici renk ve yazı karakterinde hazırlanır.
(4) İşletme girişinde kıyafet değişimi için uygun bir bölüm bulunur. Bu bölümde el ve ayakkabı dezenfeksiyonu için düzenekler olur. İşletme alanına girecek kişiler kıyafet değiştirmeden içeriye alınmaz ya da tek kullanımlık kıyafet, galoş ve bone giydirilerek içeri alınır.
(5) İşletmede kullanılan ekipman ve malzemeler, kuş ve diğer hayvanların girişinin engellendiği kapalı alanlarda saklanır.
(6) Araçların işletme alanına sokulmaması için her türlü önlem alınır. İşletme alanına girişi zorunlu yem ve hayvan nakil araçlarının temizlik ve dezenfeksiyonunu sağlayacak uygun ekipman veya sistemler kurulur. Araçlar giriş ve çıkışlarda önce yüksek basınçlı temizlik ve dezenfeksiyon sistemleri gibi profesyonel ekipmanlar kullanılarak çamur, dışkı gibi organik kirlerden arındırılır, ardından da dezenfektanın temas süresine dikkat edilerek dezenfekte edilir. Sert hava koşullarında (aşırı soğuk/don olaylarında, şiddetli fırtına ve rüzgarlarda) gerekli önlemler alınarak temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri aksatılmadan gerçekleştirilir.
(7) İşletmeye gelen araç sürücülerinin işletme alanında dolaşmalarına izin verilmez. Eğer sürücülerin araçtan inmeleri gerekiyorsa tek kullanımlık kıyafet, galoş ve bone giymeleri sağlanır.
(8) İşletme alanında yem, her türlü atık ve artık, dışkı, yumurta artıkları ile su birikintisi gibi yabani kuşları cezbedecek oluşumlara yer verilmez. Açık sistem ticari kanatlı işletmelerinde yetiştirilen ve doğal yaşama ortamında su kaynaklarına ihtiyaç duyan kanatlı hayvanlar (ördek, kaz) için su birikintisi bulunmasına izin verilir.
(9) Ölen hayvanların imhası için işletme kapasitesine uygun büyüklükte bir ölü imha çukuru ya da yakma fırını bulunur. Ölü imha çukurları;
a) İşletme içerisinde, içme suyu kaynaklarından, yem depolarından ve üretim alanlarından uzak mesafede, çevreye sızıntı ve koku yayılımını önleyecek şekilde konumlandırılır.
b) Bu kısımlarda kemirgen ve diğer hayvanların girişlerini engelleyecek önlemler alınır.
c) Üst kısmı beton blok üzerinde metal bir kapakla kapatılır ya da tamamı dayanıklı metal malzeme kullanılarak sızdırmaz biçimde kaplanır.
ç) Tabanı geçirgen toprak zemin üzerinde olacak şekilde inşa edilir.
(10) İşletme alanında yetiştirilen türün haricinde kanatlı hayvan, av hayvanı, arı kovanları, büyükbaş, küçükbaş hayvanlar, tek tırnaklı hayvanlar ile kedi ve köpek gibi diğer hayvanlar bulunmaz. Güvenlik açısından köpek bulunacaksa, her giriş kapısı için 2 adet ile sınırlı ve sürekli bağlı olmak koşulu ile bulundurulmasına izin verilir. Bu hayvanlar işletme içerisinde sınırlandırılan bir alanda tutulur ve işletmede ölen hayvanlar ile beslenemez.
(11) İçme suyu depoları ve su tankları sistemi dezenfekte edilebilir nitelikte olur. Kümes içerisinde bulunan su depolarının desteklenmesinde, dezenfekte edilemeyen tahta ve benzeri malzemeler kullanılmaz. İşletmeye ait su kuyusu varsa ağzı metal veya dayanıklı plastik kapakla kapatılır ve etrafı yabani otlardan temizlenir.
(12) Kapalı sistem ticari kanatlı işletmelerinde kümesler beton zeminli, kolay yıkanabilir ve dezenfekte edilebilir tavan ile yan duvarlara sahip olur. Tavan ile duvarlar, temizlik ve dezenfeksiyon işlemini zorlaştıracak çatlak ve pürüzlü yüzeyler içermez. Açık sistem ticari kanatlı işletmelerinde kümesler beton zeminli, kolay yıkanabilir ve dezenfekte edilebilir tavan ile yan yüzeylere sahip olur.
(13) Kümes kapılarının önü uygun şekilde betonlanır. Kümeslerde servis odaları bulunur. Servis odasında kıyafet ve ayakkabı değişimi için uygun dolap olur ve el, ayakkabı temizlik ve dezenfeksiyonunu yapabilecek düzenek/malzeme bulunur. Servis odalarında yem, yumurta gibi madde ve malzemeler depolanmaz.
(14) Kümeslere yabani kanatlıların girmesini engelleyecek her türlü tedbir (kuş teli gibi) alınır.
(15) Dönem sonunda altlık olarak kullanılan bütün malzemeler kümeslerin içerisinden uzaklaştırılır ve İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği hükümlerine göre gübre olarak yönetilir. Mezkûr Yönetmelik kapsamında yönetimi sağlanamayan altlıklar ise atık olarak değerlendirilir ve 2/4/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında yönetimi gerçekleştirilir. Gübre, işletme alanında depolanmaz ve diğer işletmelere zarar vermeyecek şekilde yönetilir.
(16) Hastalık çıkan ya da hastalık şüphesi bulunan kümeslerde altlık olarak kullanılan malzemeler uzaklaştırılmadan önce uygun dezenfektanlarla muamele edilir, kümesler birkaç gün kapalı tutulur ve bu malzemeler daha sonra on beşinci fıkra kapsamında uzaklaştırılır.
(17) Yıkama suları kapalı drenaj sistemi ile çevreye sızıntıyı engelleyecek şekilde güvenli bir toplama veya tahliye hattına alınır.
Personel ve ziyaretçilerin uyması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 9- (1) İşletme çalışanları diğer hayvancılık işletmelerini ziyaret edemez, zati ihtiyaç da dâhil olmak üzere kanatlı hayvan besleyemez, avlanma veya balık tutma gibi yabani kuşlar, su kuşları ve dışkıları ile temasa neden olabilecek her türlü faaliyetten uzak durur.
(2) İşletmede daima özel çalışma kıyafeti ve çizme giyilir. İşletme içerisinde ve dışında kullanılan kıyafet ve çizmeler farklı olur.
(3) Personel, kümese girişte ellerini deterjanlı su ile yıkar ve ardından el dezenfektanı kullanarak dezenfekte eder.
(4) Personel, kümese girerken ve çıkarken ayak dezenfektan kapları kullanır. Ayak dezenfeksiyonu için hazırlanan ayak dezenfektan kapları sürekli kontrol edilir ve belirli periyotlarda temizlenir.
(5) Teknik personel ve hizmet personeli ile Bakanlık personeli dışında çevrede bulunan diğer işletmelerden ziyaretçi kabul edilmez. Söz konusu personelin ziyareti sırasında tek kullanımlık kıyafet ve çizme giymeleri sağlanır.
(6) Ziyaretçilerin işletmelere giriş/çıkışlarda ve işletme içerisinde bir bölümden bir bölüme geçerken mutlaka ayak dezenfektan kapları kullanmaları sağlanır.
(7) Kümes içerisinde ve dışında farklı çizmeler giyilir.
Kemirgen kontrolü ve haşere mücadelesi için alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 10- (1) İşletme ve kümes çevresi temiz tutulur.
(2) Her türlü atık ve artıklar ile kemirgen ve haşerelere yuva olabilecek malzeme ya da atık yığınları ortama gelişigüzel bırakılmaz, ağzı sıkıca kapatılabilen ekipmanlarda saklanır.
(3) İşletme alanında ve kümes çevresinde kemirgen ve haşere mücadele düzenekleri bulunur, kemirgen hareketliliği yıl boyunca izlenir. Devre sonlarında kapsamlı bir haşere mücadelesi yapılır ve haşerelerin yuva oluşturabilecekleri tüm çatlak ile yarıklar tespit edilerek uygun malzeme ile onarılır.
(4) Kümeslerde bulunan boruların girişleri tel ızgara ile kapatılır.
(5) Kümes çevresi en az 50 cm genişliğinde beton tretuvar ile çevrilir.
(6) İşletme içerisindeki yabani otlar ile mücadele edilir. İşletme sınırları içerisinde, yabani kanatlıları ve kemirgenleri çekmemesi adına bitkisel üretim yapılamaz. Organik tarım faaliyeti yapan işletmelerde hayvanların gezinti alanlarının bitki örtüsü ile kaplanmasına müsaade edilir.
Kümes boşaltıldıktan sonra alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 11- (1) Altlık olarak kullanılan malzemeler çıkarıldıktan sonra kaba pislikler kazınıp süpürülür.
(2) Tüm yüzeyler tazyikli su ile temizlenir, organik kirlerin uzaklaştırılması için deterjan uygulaması yapılır ve yıkanır.
(3) Temizlik işlemi bittikten sonra kümes kurumaya bırakılır ve takiben dezenfeksiyon işlemi gerçekleştirilir.
(4) Fan, ped altları, kafesler, ulaşılması zor yerler ile kapı çevresinin temizlik ve dezenfeksiyonuna özellikle dikkat edilir.
(5) Yemlik ve suluklar uygun şekilde yıkanıp dezenfekte edilir.
(6) Temizlik ve dezenfeksiyon sonrasında altlık malzemesi serilecek ise fumigasyon işlemi uygulanır.
(7) Dönem sonunda kümeste canlı hayvan bırakılmaz.
Salgın hastalıkların önlenmesi ve kontrolü amacıyla alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 12- (1) Farklı türdeki hayvanlar aynı işletmede bulundurulmaz. Aynı kümeste bulunan hayvanların yaş aralığı en fazla 7 gün olur ve bir kümese en fazla birbirini takip eden 7 gün boyunca hayvan girişine izin verilir.
(2) Aynı işletme içerisinde hem ticari etlik hem de ticari yumurtacı kanatlı sürüler bulundurulmaz.
(3) Kuş gribi riskinin arttığı, yabani kanatlıların ülkemiz üzerindeki göç yollarını kullandığı dönemlerde, Bakanlık tarafından açık sistem kanatlı işletmelerinde bulunan gezinti alanlarına erişim kısıtlaması getirilebilir.
(4) Kümesler düzenli olarak kontrol edilir, hastalık şüphesi olan kanatlılar derhal işletme sorumlu veteriner hekimine; işletme sorumlu veteriner hekimi bulunmaması halinde ise il veya ilçe müdürlüğüne bildirilir.
(5) Hastalıktan şüphe edilen durumlarda, şüpheli alanlarla temas en aza indirilir ve bu alanlara giriş/çıkışlar sınırlandırılır.
(6) İhbarı mecburi hastalık tespitinde il veya ilçe müdürlüğüne derhal haber verilir.
(7) İşletme sınırları içerisine başka bir kanatlı işletmesinde üretilen yumurtalar giremez.
(8) İşletmelerde yumurta, yem, altlık olarak kullanılacak malzeme, gübreler veya diğer materyallerin taşınması ve depolanmasında tahta palet veya dezenfeksiyona uygun olmayan malzeme kullanılmaz. Palet, kasa ve benzeri malzemeler plastik, metal veya kolay temizlenebilir ve dezenfekte edilebilir yapıda olur.
(9) İşletmelerde kullanılan ekipmanlar ve diğer malzemeler başka işletmelerle paylaşılmaz.
(10) Tüm ekipmanlar düzenli olarak temizlenir ve dezenfekte edilir. Temizlik ve dezenfeksiyon yapılmamış alet ve ekipmanlar kümeslerde ve kümesler arasında kullanılmaz.
(11) Yem depolaması işletme tipine göre aşağıdaki şekilde yapılır:
a) Kapalı sistem işletmelerde;
1) Yem depolaması yalnızca silo sistemi ile yapılır.
2) Silo kapakları sürekli kapalı tutulur, sızabilecek yem kalıntıları günlük olarak temizlenir.
3) Yem siloları, her hayvan girişinden önce temizlenerek fumige edilir.
b) Açık sistem işletmelerde; yemler kontaminasyona izin vermeyecek şekilde kapalı, kemirgen ve yabani kuş girişini engelleyen depolarda muhafaza edilir.
(12) Ticari etlik ve ticari yumurtacı kanatlı işletmelerinde gübre, işletme içerisinde depolanamaz ve uygun bir şekilde bertaraf edilir. Ticari işletmelerden gübre alımı yapacak araçlar, işletmeye girerken ve işletmeden çıkarken dezenfekte edilir. Gübre, güvenli bir noktada doğrudan araçlara yüklenir. Yükleme düzeni, gübrenin doğrudan araca aktarılmasını sağlayacak şekilde tasarlanır. Araçlarla temas eden alanlar, her gübre sevkiyatı sonrasında uygun bir şekilde temizlenir ve dezenfekte edilir.
(13) 60 haftalık yaştan büyük tavuklar başka işletmelere yetiştirme, üretime devam ettirme veya benzeri amaçlarla sevk edilmez. Bu yaştaki hayvanların sevki yalnızca kesim amacıyla ve yetkili kesimhanelere yapılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yem Üniteleri ve Yumurta Paketleme Tesisleri ile İlgili Hususlar
Kanatlı işletmeleri içerisinde bulunan yem ünitelerinde alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 13- (1) Kanatlı işletmeleri içerisinde yem ünitesi bulunan işletme yetkilileri il ve ilçe müdürlüklerine başvurarak kayıt/onay işlemlerini tamamlar.
(2) Yem üretim bölümünün girişinde el ve ayak dezenfektanı bulundurulur, yem üretim alanına girecek kişiler kıyafet değiştirmeden içeriye alınmaz. Yem hammaddesi bırakacak araçların şoförleri araçtan inemez, eğer inmeleri gerekiyorsa da tek kullanımlık kıyafet, bone ve galoş kullanmaları sağlanır.
(3) Yem hammaddelerinin depolanması silolarda yapılır, üretim alanında, zeminde veya açık bir halde yem hammaddeleri depolanmaz.
(4) Yem ünitesinin kapısı direkt olarak yem üretim bölümüne açılmaz. Çift kademeli girişler mevcut olur. Yabani kuş ve kemirgenlerin içeriye girmemeleri için gerekli önlemler alınır. Yem ünitelerinin pencereleri, menfezleri ve kapıları haşere girişine karşı korunaklı olur. Pencerelerde tel veya file, kapılarda sızdırmaz fitiller kullanılır. Kemirgen mücadelesi yıl boyunca ve etkin bir şekilde sürdürülür. Yem döküntüleri anında temizlenir.
(5) Yem ünitelerinde çalışanlar ile kümes çalışanlarının görevleri ve ekipmanları ayrılır. Aynı kişiler her iki alanda çalışıyorsa; önce yem üretim işleri tamamlanır, kıyafet ve çizme değiştirip dezenfekte olduktan sonra hayvanların bulunduğu alana girilir.
(6) Ünitelerde üretilecek her parti yem üretiminden sonra karıştırıcılar ve taşıyıcı bantlar gibi ekipmanlar uygun şekilde temizlenir ve bir sonraki partiye eski yem kalıntılarının ve olası mikrobiyal bulaşmanın geçmesi önlenir.
Kanatlı işletmeleri içerisinde bulunan yumurta paketleme tesislerinde alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri
MADDE 14- (1) Kanatlı işletmeleri içerisinde yumurta paketleme tesisi bulunan işletme yetkilileri il ve ilçe müdürlüklerine başvurarak onay işlemlerini tamamlar.
(2) Yumurta paketleme tesisinde yumurta ile temas eden tüm yüzeyler, bantlar, masalar ve ekipmanlar günlük olarak temizlenir ve dezenfekte edilir.
(3) Yumurta paketleme tesisinde çalışanlar ile kümes çalışanlarının görevleri ve ekipmanları ayrılır. Aynı kişiler her iki alanda çalışıyorsa; önce kümesteki işleri tamamlanır, kıyafet ve çizme değiştirip dezenfekte olduktan sonra yumurta paketleme tesisinin bulunduğu alana girilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Biyogüvenlik Planı ve İşletmelere Yeniden Hayvan Konulması
Biyogüvenlik planı
MADDE 15- (1) Ticari etlik ve yumurtacı kanatlı işletmeleri, biyogüvenlik tedbirlerinin sistematik ve sürdürülebilir şekilde uygulanabilmesi için kendi işletmelerine özel bir biyogüvenlik planı hazırlar.
(2) Hazırlanacak biyogüvenlik planı, en az aşağıdaki unsurları içerir:
a) İşletmenin açık adresi, işletme numarası ve koordinat bilgileri.
b) İşletme yapısı (kümes tipi, kapasite).
c) Biyogüvenlik sorumlusunun adı, iletişim bilgileri ve sorumlulukları.
ç) Temizlik ve dezenfeksiyon prosedürleri.
d) Çalışan ve ziyaretçi giriş-çıkış protokolleri.
e) Personel eğitim programları ve kayıtları.
f) Vektör mücadelesi (kemirgen, böcek, yabani kuş gibi) tedbirleri.
g) Ölü hayvan ve gübre yönetimi.
ğ) Su ve yem güvenliği tedbirleri.
h) Hastalık bildirim prosedürleri ve iletişim zinciri.
ı) Detaylı biyogüvenlik haritası.
(3) Biyogüvenlik planı, ilk kez hazırlandığında il/ilçe müdürlüğü veteriner hekimi tarafından uygunluk açısından kontrol edilir ve onaylanır. Biyogüvenlik planı yılda en az bir kez işletme biyogüvenlik sorumlusu tarafından gözden geçirilir ve gerekli güncellemeler yapılır. Biyogüvenlik planı, denetimlerde ibraz edilmek üzere işletmede kolay erişilebilir bir şekilde bulundurulur.
(4) Detaylı biyogüvenlik haritası; işletmenin genel yerleşimi, tüm kümeslerin konumu ve numaraları, yem deposu, işletme ve kümes sınırları, personel ve araç giriş-çıkış alanları, temizlik ve dezenfeksiyon noktası, ölü hayvan imha alanı gibi kritik noktaları içerir.
(5) Detaylı biyogüvenlik haritası işletme girişinde, yetkililerin görebilecekleri uygun bir yere asılır.
İşletmelere yeniden hayvan konulması
MADDE 16- (1) İki üretim dönemi arasındaki temizlik ve dezenfeksiyon süresi, hastalık çıkmaması durumunda ticari etlik kanatlı işletmeleri için en az 10 gün (kümes altının kurumasına bağlı olarak), ticari yumurtacı kanatlı işletmeleri için en az 21 gün olur.
(2) İşletmede Avian Influenza (AI) çıkması durumunda işletmeye yeniden hayvan konulması için aşağıda belirtilen hususlar uygulanır:
a) İtlaf ve imha işlemlerinden sonra temizlik ve bunu takiben en az 2 defa dezenfeksiyon işlemi uygulanır.
b) Son temizlik ve dezenfeksiyon işlemi bittikten sonra işletmelere 21 gün boyunca kanatlı hayvan konulmaz. 21 günlük süre bittikten sonra en geç 5 gün içerisinde, hastalık görülen işletmeler ile mihrakı çevreleyen yarıçapı en az 10 km olan gözetim bölgesinde yer alan, hastalık bulaşma riski nedeniyle itlaf uygulanan işletmelerin tamamına, bedelleri işletme sahibi tarafından karşılanmak üzere, işletme kapasitesinin en az %1’i kadar olacak şekilde sentinel (duyarlı gözcü) hayvanlar konulur.
(3) Kümeslere konulacak sentinel kanatlılar aşağıdaki özelliklere sahip olur:
a) AI’ya karşı duyarlı ve daha önce bu amaçla kullanılmamış.
b) AI’ya karşı aşılanmamış.
c) İşletmelere yerleştirilmelerinden önce 14 gün içinde AI’ya karşı yapılan testlerde H5 ve H7 yönünden serumları negatif bulunmuş.
ç) En az üç haftalık yaşta.
(4) Sentinel hayvanlar, kafesli sistemlerde kümeslere eşit bir şekilde dağıtılır, her katta hayvan bulunur ve bunun yanı sıra kümes zemininde de serbest dolaşım imkanına sahip olacak şekilde yerleştirilir. Sentinel hayvanların izlenmesi ve kontrollerinde aşağıdaki hususlara dikkat edilir:
a) Sentinel hayvanlar 21 gün süre ile işletmede izlenir ve klinik muayeneden geçirilir, ölen ya da hastalanan tüm hayvanlar laboratuvarda incelenir.
b) Süre sonunda hayvanlardan 20’şer adet kloakal ve trakeal sıvap ile dışkı numuneleri alınarak tavuk vebası yönünden analizleri yapılır. Alınan numunelerde olumsuzlukla karşılaşılması durumunda ikinci fıkrada belirtilen prosedür tekrar uygulanır.
c) Analiz sonuçlarının negatif olması durumunda konulan sentinel hayvanlar imha edilir ya da kesime gönderilir. İşletmede temizlik ve dezenfeksiyon yapılır, hastalık sönüşü gerçekleştirilir. Hayvanların itlaf edilmesi durumunda bu işlem resmî veteriner hekim gözetiminde yapılır ve tutanak altına alınır.
ç) Hastalık sönüşü gerçekleştikten sonra işletmede bu Tebliğ kapsamında denetim yapılır ve şartlar uygun ise hayvan girişine izin verilerek işletmenin yeniden üretime geçmesi sağlanır. Denetim sonucu olumsuz ise eksiklikler giderilene kadar işletmeye Bakanlık veri sisteminden biyogüvenlik kısıtı konulur, işletmeye hayvan sevk edilmesi engellenir.
d) İkinci fıkrada belirtilen süre içerisinde sentinel hayvan koymayan işletmelere idari yaptırım uygulanarak, Bakanlık veri sisteminden biyogüvenlik kısıtı konulur ve bu işletmelere kanatlı hayvan girişi 6 ay boyunca engellenir. Süre sonunda tekrar temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulanarak, işletmede bu Tebliğ kapsamında denetim gerçekleştirilir. Denetim sonucu olumlu ise biyogüvenlik kısıtı kaldırılır ve işletmeye hayvan girişine izin verilir.
e) İşletmedeki hayvanlar 21 gün süre ile işletmede izlenir ve klinik muayeneden geçirilir. Ölen ya da hastalanan tüm hayvanlar laboratuvarda incelenir.
f) Süre sonunda hayvanlardan 20’şer adet kloakal ve trakeal sıvap ile dışkı numuneleri alınarak tavuk vebası yönünden analizleri yapılır.
(5) Avian Influenza haricinde herhangi bir ihbarı mecburi hastalık çıkması durumunda iki üretim arasındaki temizlik ve dezenfeksiyon süresi en az 21 gün olur.
ALTINCI BÖLÜM
İşletme Denetimleri ve Yaptırımlar
İşletme denetimleri
MADDE 17- (1) Ticari kanatlı işletmeleri bu Tebliğde belirtilen esaslar çerçevesinde etkin bir şekilde il ve/veya ilçe müdürlüğü personeli olan en az 2 veteriner hekim tarafından denetlenir. Veteriner hekim sayısının yeterli olmadığı durumlarda, 1 veteriner sağlık teknisyeni ya da veteriner sağlık teknikeri, veteriner hekim ile birlikte denetim gerçekleştirebilir.
(2) Bu Tebliğ kapsamında yapılan denetimler, ilçede bulunan kanatlı işletme sayısının her yıl en az %25’ini kapsayacak şekilde gerçekleştirilir. Her 4 yıllık dönemde ilde bulunan tüm kanatlı işletmelerin en az bir kez denetlenmiş olması sağlanır.
(3) Aşağıda belirtilen işletmeler, aynı yıl ve onu takip eden yıl içerisinde mutlaka denetlenir:
a) İhbarı mecburi kanatlı hastalıklarının görüldüğü işletmeler.
b) Denetim sonuçlarında problem tespit edilen işletmeler.
c) Sahibi değişen işletmeler.
(4) İşletmelerin denetimi aşağıdaki şekilde yapılır:
a) Denetimlerde işletme tipine göre EK-2A veya EK-2B’de yer alan işletme denetim raporu kullanılır. İşletme denetim raporu iki nüsha doldurulur, bir nüshası işletmede bırakılır, bir nüshası ise il ve/veya ilçe müdürlüğünde bulundurulur.
b) İşletme denetim raporlarının biyogüvenlik şartları ile ilgili bölümünde süre verilmesi ile ilgili hususların tespit edilmesi durumunda biyogüvenlik kısıtı konulmadan, eksikliklerin giderilmesi için işletmeye 30 günü geçmeyecek şekilde makul bir süre verilir. Eksiklikler belirlenen süre sonunda giderilmez ise işletmeye, bu Tebliğde belirtilen tedbirleri almamaktan dolayı gerekli işlemler uygulanır, biyogüvenlik kısıtı konulur ve eksiklikler giderilene kadar kanatlı hayvan girişi engellenir.
Yaptırımlar
MADDE 18- (1) Bu Tebliğde belirtilen kayıtları tutmayan, gerekli bilgi ve belgeyi vermeyen ve denetimde gerekli kolaylığı göstermeyen işletme sahiplerine 5996 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi gereği yaptırım uygulanır.
(2) Bu Tebliğde belirtilen biyogüvenlik tedbirlerini almayan işletme sahiplerine 5996 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereği yaptırım uygulanır.
(3) İşletmelerde çıkan bulaşıcı hayvan hastalığı ya da sebebi belli olmayan hayvan ölümlerini bildirmeyen işletme sahiplerine ve sorumlu veteriner hekimlere 5996 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereği yaptırım uygulanır. Ayrıca hastalığı bildirmeyen, yanlış ya da eksik beyanda bulunan sorumlu veteriner hekim bağlı bulunduğu veteriner hekimleri odasına bildirilir.
(4) Kayıtsız olarak faaliyet gösteren işletmelerin tespiti durumunda 5996 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereği yaptırım uygulanır. Bu işletmelerdeki ürünler ile hayvanlar, 5996 sayılı Kanunun 32 nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi gereği itlaf ve imha edilir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Geçici ve Son Hükümler
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Tebliğin yayımı tarihi itibarıyla Bakanlık veri sistemine kayıtlı olan işletmeler; 8 inci maddenin birinci fıkrasında yer alan “en az 150 cm yüksekliğinde sağlam tel örgü ya da çit ile çevrilme” ve “yer seviyesinden en az 50 cm duvar ile desteklenme”, 12 nci maddenin sekizinci fıkrasında yer alan “tahta palet kullanılmaması” ve 13 üncü maddenin dördüncü fıkrasında yer alan “çift kademeli giriş” yükümlülüklerine bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren 12 ay içinde uyum sağlamak zorundadır.
Yürürlük
MADDE 19- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.
Kaynak: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/01/20260131-14.htm